Auteursrecht en Permission Machine: de rechten van de fotograaf

Foto door Ton Poortvliet

Tekst door Nana van Dijk

Fotografieproductie is een heel belangrijk onderdeel van het ANP en we vertellen er graag over. Voor het gebruik van een foto betaal je een bepaald bedrag, maar veel foto’s zijn ook gewoon op Google te vinden en te downloaden. Dat gaat heel gemakkelijk, maar ook die foto’s zijn niet gratis. Samen met Permission Machine speuren we het misbruik van onze foto’s op. We leggen uit hoe dat werkt, waarom we dat doen en wat je wel en niet mag doen met een foto die je op Google vindt.

Een foto of een nieuwe broek?

ANP en Hollandse Hoogte werken met een grote groep freelance fotografen: de fotografen maken de foto’s en wij verkopen die aan media en andere bedrijven. De fotografen ontvangen een bedrag per verkochte foto of per opdracht en verdient zo zijn of haar boterham. Deze fotografen doen meestal naast het werk voor ANP of Hollandse Hoogte ook nog andere opdrachten. Ook dan geldt vaak een afgesproken bedrag per foto, of een bedrag per afgeronde opdracht.

Zowel bij het ANP als bij de overige opdrachten worden er van te voren afspraken gemaakt over het gebruik van de foto’s. Dus: wat mag je als opdrachtgever of beeldgebruiker allemaal met die foto doen? Je wil er misschien de komende twee jaar reclame mee maken voor je eigen merk door middel van een banner, je wil je website versieren met een mooie foto, of je wil je artikel illustreren met fotografie. Hoe ruimer de voorwaarden, des te kostbaarder de overeenkomst.

Een foto professioneel inzetten is niet hetzelfde als een product in de winkel kopen voor privégebruik. Voorbeeld: je koopt in de winkel een nieuwe broek. Je betaalt en daarna is dat ene product van jou. In principe mag je er dan veel mee doen: gebruiken, weggooien, doorverkopen, bewaren, uitlenen, veranderen. Wil je dit vergelijken met een fotoproduct? Denk dan aan een fotoprint of poster die je in de winkel koopt. Die mag je aan de muur hangen, weggooien of uitlenen (nadat je hebt betaald natuurlijk). Wat je er niet mee mag doen: op je website zetten of je eigen merk er op plakken. Klinkt best logisch, toch?

Origineel werk en auteursrecht

Bij fotografie en de meeste andere originele werken gaat het dus net iets anders dan je zou denken. Fotografie is meer een dienst te noemen en geen product. Je maakt als opdrachtgever gebruik van de expertise van de maker (anders had je de foto zelf wel gemaakt) en die maakt iets origineels; dus is er sprake van auteursrecht. Dit recht is in het leven geroepen om originele werken te beschermen tegen misbruik door anderen. In het geval van jouw nieuwe broek geldt het auteursrecht voor het specifieke ontwerp en de merknaam, bijvoorbeeld.

Google en gratis foto’s

Bovengenoemde werkwijze is lang niet bekend bij iedereen. Toch hebben steeds meer mensen een foto nodig. Je schrijft bijvoorbeeld een succesvolle reisblog, maar hebt zelf geen foto’s gemaakt. Of je start een marketingbedrijf en je hebt een stockfoto nodig voor je website. Het makkelijkst lijkt natuurlijk om naar Google Images te gaan en daar een foto te zoeken. ‘Opslaan als’ en klaar! Het probleem is dat Google zelf geen foto’s produceert, maar alleen zoekt op het internet en aan jou presenteert. De foto’s die je daar ziet komen dus van allerlei andere websites. Misschien zijn dat wel portfolio-websites van fotografen of is het de website van een krant. Tenzij Google je foto’s laat zien van gratis stockbureaus (daar zijn er een paar van), kun je er vanuit gaan dat er bij de foto’s die je op Google ziet auteursrecht geldt en de foto’s dus niet gratis zijn. En zelfs bij de gratis stockbureaus zijn er grenzen aan het gebruik.

Permission Machine

Ook ANP en Hollandse Hoogte ervaren vaak dat foto’s onrechtmatig worden opgeslagen en gebruikt. We hebben een aantal jaren geleden een juridisch partner in de arm genomen: Permission Machine. Dit Belgische bedrijf is gespecialiseerd in het opsporen van misbruik van fotografie waarop auteursrecht rust. Kort gezegd speurt hun software het internet af en vergelijkt het de foto’s uit onze databases met andere websites. Blijkt er een foto te zijn gebruikt op een website die we niet kennen? Dan sturen we de beheerder van de website een brief waarin we deze werkwijze uitleggen en waarin we een schikkingsvoorstel doen. De foto moet altijd worden verwijderd en er moet altijd een bedrag worden betaald.

Waarom?

Waarom doen we dat nou? Je kunt denken, die foto is toch al gemaakt en misschien wel in opdracht van een ander. De fotograaf heeft hier vast al een keer geld voor gekregen. Maar naast het feit dat het gewoonweg tegen de wet in gaat – in principe steel je iets uit een etalage – vinden we het ook belangrijk om bewustzijn te creëren. Er zijn steeds meer mensen die (hobbymatig) fotograferen, maar een professionele fotograaf wijdt hier zijn of haar leven aan en moet hier voldoende geld mee verdienen om een fatsoenlijk loon te genereren. Het is daarom belangrijk dat een foto een bepaalde waarde houdt. Bedenk altijd dat een foto door iemand is gemaakt, hoe simpel het beeld ook lijkt te zijn. Hier is tijd en geld in gestoken en daarvoor hoort een beloning – ook als de foto al een keer gekocht is en ook als het ANP zelf de rechthebbende is. Een enkele broek produceren is vaak een redelijk simpel proces, maar het maken en verbeteren van het ontwerp en de stof heeft ook jaren geduurd.

De Rijdende Rechter en beschuit met muisjes

Fotobureau Hollandse Hoogte won in 2017 een zaak bij de Rijdende Rechter over een foto van beschuit met muisjes, gemaakt door fotograaf Ton Poortvliet, die onrechtmatig was gebruikt. Kijk de uitzending hier terug.